Kolej parowa - historia, znaczenie i parowozownia Wolsztyn

• Kolej parowa: pierwsza publiczna linia z lokomotywą parową - Stockton and Darlington Railway - ruszyła w 1825 roku, a pierwsza pasażerska linia oparta wyłącznie na trakcji parowej - Liverpool and Manchester Railway - w 1830 roku.

• Polska: pierwszą linię kolejową na ziemiach polskich otwarto w 1845 roku na odcinku Warszawa - Grodzisk Mazowiecki, jako fragmencie przyszłej trasy do Wiednia.

• Parowozy w Polsce: dziś działa kilkanaście sprawnych lokomotyw parowych na wąskich torach, w tym egzemplarze z Poznania, Sochaczewa i Żnina.

• Parowozownia Wolsztyn: to jedna z największych i najlepiej zachowanych czynnych parowozowni w Europie, z halą z 1908 roku i muzeum historii węzła kolejowego.

• Parada Parowozów: wydarzenie odbywa się od początku lat 90. XX wieku i przyciąga do Wolsztyna miłośników kolei z Polski i zagranicy.

Za pionierów kolei parowej uznaje się Richarda Trevithicka i George'a Stephensona. Trevithick zbudował lokomotywę wyposażoną w zawory bezpieczeństwa, ale ówczesne drewniane tory nie wytrzymywały ciężaru maszyny. Stephenson rozwinął te rozwiązania i dopracował koła oraz szyny tak, by zmniejszyć ryzyko wykolejenia.

27 września 1825 roku ruszyła Stockton and Darlington Railway - pierwsza publiczna linia kolejowa z lokomotywą parową, początkowo przewożąca głównie węgiel. Pięć lat później, 15 września 1830 roku, otwarto Liverpool and Manchester Railway - pierwszą linię przeznaczoną dla pasażerów i obsługiwaną wyłącznie przez lokomotywy parowe.

Kolej parowa rozwijała się błyskawicznie. W latach 1850-1920 stanowiła główny środek transportu lądowego. Według źródeł historycznych światowa sieć kolejowa liczyła wtedy setki tysięcy kilometrów i sięgała ok. 800 000 km. Niektóre linie służyły też władcom do niedzielnych wycieczek, jak połączenie z Poczdamu do Berlina. W USA parowóz John Bull sprowadzono z Wielkiej Brytanii ok. 1831-1832 roku - niedługo później Amerykanie budowali już własne lokomotywy. Kolej znacząco zmniejszyła udział transportu rzecznego w przewozie towarów lądowych.

Zmierzch ery pary rozpoczął się, gdy w 1879 roku na berlińskiej Wystawie Rzemiosła i Przemysłu zaprezentowano lokomotywę elektryczną. Do II wojny światowej parowozy produkowały dziesiątki europejskich fabryk, m.in. Henschel und Sohn, Borsig i Schwarzkopf w Niemczech, North British Locomotive Co. w Anglii oraz Baldwin i American Locomotive Co. w USA. Wycofywanie parowozów w Europie Zachodniej nastąpiło w latach 50.-60. XX wieku. W Polsce trwało to dłużej - ostatnie parowozy PKP w regularnym ruchu wycofano w drugiej połowie lat 80. XX wieku.

Pierwsza linia kolejowa na ziemiach polskich powstała w 1845 roku. Był to odcinek Warszawa - Grodzisk Mazowiecki, liczący ok. 30 km, będący fragmentem przyszłej linii Warszawa - Wiedeń.

Dziś w Polsce działa kilkanaście sprawnych lokomotyw parowych na wąskich torach. Aż 10 z nich wyprodukowała fabryka lokomotyw w Chrzanowie. Według dostępnych danych najstarszym czynnym parowozem wąskotorowym jest Borsig z 1925 roku, stacjonujący w Poznaniu. Wśród innych czynnych lokomotyw wyróżniają się egzemplarze z Sochaczewa z 1929 roku i Żnina z 1938 roku. Pozostałe sprawne parowozy wyprodukowano w latach 50. XX wieku.

Zabytkowe lokomotywy parowe można też zobaczyć jako eksponaty, m.in. w Paczkowie, Mrągowie i Kościerzynie. Inne pełnią rolę pomników, na przykład w Praszce, Zduńskiej Woli i Nakle nad Notecią. Instytucjami zajmującymi się tym dziedzictwem są m.in. Parowozownia w Wolsztynie, Muzeum Kolei w Sochaczewie oraz Stowarzyszenie Miłośników Kolei.

W Wolsztynie, w Wielkopolsce, działa jedna z największych i najlepiej zachowanych czynnych parowozowni w Europie. Czynne parowozownie i linie dziedzictwa kolejowego działają również w Niemczech, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii, ale wolsztyńska wyróżnia się pełnym profilem operacyjnym i regularnym ruchem na linii Poznań - Wolsztyn.

Infrastrukturę parowozowni tworzy ośmiostanowiskowa hala postojowa z zapleczem warsztatowym i obrotnicą z 1908 roku oraz muzeum historii węzła kolejowego. W salach muzealnych zobaczysz dawne wyposażenie biura zawiadowcy, kasy biletowej, elementy lokomotyw, urządzenia łączności i sprzęty nastawni.

Według danych parowozowni najważniejsze lokomotywy to:

• Ok22-31 (1929) - najstarsza polska lokomotywa parowa

• Pm36-2 „Piękna Helena" (1937) - szybki parowóz ekspresowy

• Ty51-223 (1957) - najcięższa lokomotywa PKP

• TKb b4 (1912) - bezogniowy parowóz, znany z filmów „Pianista" i „Miasto z morza"

Parowozy kursują na linii kolejowej z Poznania do Wolsztyna w ramach działalności turystyczno-rekreacyjnej. Parada Parowozów to coroczne wydarzenie organizowane od początku lat 90. XX wieku. Odbywa się na przełomie kwietnia i maja i przyciąga miłośników kolei z Polski i zagranicy.

Do Wolsztyna dojedziesz pociągiem z Poznania. To najbliższy duży węzeł kolejowy dla osób planujących wizytę w parowozowni. Bilety na trasę Poznań - Wolsztyn kupisz na Europodróże - bilet trafia na e-mail i SMS, a 30 minut przed odjazdem otrzymasz przypomnienie SMS z linkiem do biletu.

Z Warszawy i innych miast dojedziesz z przesiadką w Poznaniu. Bilety krajowe na Europodróże są dostępne do 30 dni przed podróżą. Jeśli planujesz wyjazd na Paradę Parowozów, kup bilet z wyprzedzeniem, bo wiosną zainteresowanie rośnie. Aktualny rozkład jazdy sprawdzisz w wyszukiwarce Europodróże.

Kolej parowa zmieniła transport lądowy na świecie - od pierwszej linii w 1825 roku po setki tysięcy kilometrów torów na przełomie XIX i XX wieku. W Polsce jej ślady nadal są bardzo widoczne, a najważniejszym miejscem pozostaje parowozownia w Wolsztynie. Jeśli chcesz zobaczyć zabytkowe parowozy w ruchu, zaplanuj wyjazd do Wolsztyna lub na coroczną Paradę Parowozów.